T’RƯNG DẪN LỐI

(Baoquangngai.vn)- Gần ba thập kỷ gắn bó với đàn t’rưng, chị Y Rum, ở xã Ngọk Bay, vẫn miệt mài giữ lửa đam mê. Mỗi giai điệu ngân lên không chỉ lan tỏa âm thanh của núi rừng, mà còn dẫn lối để đam mê được trao truyền, tiếp nối.

BÉN DUYÊN VỚI ĐÀN TỪ NHỎ

Gió lùa qua dải rừng xanh ngắt, khẽ lay mặt hồ Toong Đam tại xã Măng Đen. Giữa không gian buổi lễ khai trương điểm du lịch nghỉ dưỡng, một giai điệu bất chợt ngân lên, thu hút sự chú ý của những người có mặt.

Đó là tiếng đàn t’rưng của chị Y Rum, một phụ nữ dân tộc Ba Na ở xã Ngọk Bay. Ở tuổi 36, chị Y Rum đã có gần ba thập kỷ gắn bó với cây đàn t’rưng. Với chị, mỗi lần biểu diễn không chỉ là dịp thể hiện niềm đam mê, mà còn là cách đưa thanh âm truyền thống đến gần hơn với công chúng.

Chị Y Rum trình diễn tại lễ khai trương điểm du lịch nghỉ dưỡng hồ Toong Đam, xã Măng Đen.

Mối duyên với đàn t’rưng bắt đầu khi Y Rum lên 7 tuổi. Trong những buổi sinh hoạt giáo xứ, cô bé say mê dõi theo các nghệ nhân gõ từng nhịp đàn, rồi bị cuốn hút bởi những âm thanh mộc mạc phát ra từ ống nứa. Từ đó, tiếng đàn gieo vào Y Rum ước mơ được đứng trên sân khấu, được mang âm nhạc dân tộc đến gần hơn với mọi người.

Nhận thấy niềm say mê ở Y Rum, ông A Ve, nghệ nhân nổi tiếng trong vùng, đã nhận truyền dạy. Nhờ sự nhanh nhạy và kiên trì, chỉ sau một năm, Y Rum đã có thể chơi thành thục nhiều bản nhạc truyền thống.

Từ những giai điệu đầu tiên được học, tình yêu với âm nhạc dân tộc trong Y Rum ngày một lớn dần. Niềm say mê ấy thôi thúc chị bước vào giảng đường, theo học và tốt nghiệp ngành Sư phạm Âm nhạc tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội.

Rời giảng đường đại học, Y Rum trở về quê nhà, trở thành cô giáo dạy nhạc tại một trường tiểu học trên địa bàn phường Kon Tum. Công việc dẫu bận rộn nhưng không làm vơi đi niềm say mê nghệ thuật.

Ngoài giờ lên lớp, chị Y Rum dành thời gian luyện tập, biểu diễn. Nhờ vậy, chị dần trở thành gương mặt quen thuộc trong các chương trình nghệ thuật ở Quảng Ngãi và nhiều tỉnh, thành phố như: Hà Nội, Hồ Chí Minh, Huế, Khánh Hòa, Quảng Trị...

"Lần đầu đứng dưới ánh đèn sân khấu, tôi run đến vã mồ hôi. Nhưng khi tiếng đàn cất lên, mọi lo lắng như tan biến, chỉ còn lại cảm xúc và niềm vui trước những tràng vỗ tay của khán giả”, chị Y Rum nhớ lại.

Chị Y Rum kể, niềm vui sau mỗi lần biểu diễn không chỉ đến từ những tràng vỗ tay, mà còn từ sự tò mò, yêu thích của mọi người trước tiếng đàn t’rưng và văn hóa Ba Na. Những tình cảm ấy càng thôi thúc chị gắn bó và gìn giữ tiếng đàn của dân tộc mình.

GIỮ GÌN VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG

Không chỉ đưa tiếng đàn t’rưng lên sân khấu, năm 2022, chị Y Rum thành lập câu lạc bộ nghệ thuật tại phường Kon Tum, vừa truyền dạy, vừa tạo không gian để những người yêu âm nhạc dân tộc cùng học tập, giao lưu.

Mỗi tối từ thứ Hai đến thứ Bảy hằng tuần, câu lạc bộ đều rộn ràng tiếng đàn đá, t’rưng và cồng chiêng. Hơn 70 học viên ở nhiều độ tuổi miệt mài luyện tập, từng bước làm quen và nuôi dưỡng tình yêu với thanh âm truyền thống.

Trong số những học viên ấy, em Y Trinh (14 tuổi) là một trong những gương mặt để lại nhiều ấn tượng với chị Y Rum. Ba năm gắn bó với câu lạc bộ, từ những ngày đầu còn lúng túng, em dần làm chủ từng nhịp đàn và nay đã tự tin cùng chị Y Rum biểu diễn trên sân khấu.

Còn với chị Y Rum, tiến bộ của học trò không chỉ là niềm vui trong hành trình truyền dạy, mà còn cho thấy tình yêu với âm nhạc dân tộc đang được vun đắp và tiếp nối ở thế hệ trẻ.

“Cô Y Rum kiên nhẫn chỉ từng nhịp, từng cách giữ dùi và cách cảm nhận giai điệu. Bây giờ, em đã tự tin hơn khi biểu diễn và càng thấy yêu những nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. Em muốn học thêm nhiều bài để sau này có thể biểu diễn và giới thiệu những giai điệu ấy đến nhiều người hơn”, em Y Trinh bộc bạch.

Theo chị Y Rum, chơi đàn t’rưng không quá khó, nhưng cần sự linh hoạt của đôi tay và độ tinh tế của người chơi. Cùng một giai điệu, chỉ cần thay đổi lực gõ, nhịp tay hay cách nhấn nhá, âm thanh đã mang một sắc thái khác.

Bởi vậy, người học không chỉ tập cho đúng nốt, đúng nhịp, mà còn phải biết lắng nghe tiếng đàn và cảm nhận giai điệu bằng chính cảm xúc của mình.

Với chị Y Rum, đó cũng là phần khó nhất của việc truyền dạy. Chị kiên nhẫn sửa từng động tác, hướng dẫn học viên cách giữ nhịp, điều chỉnh lực tay, rồi để các em tự tìm cách thể hiện. “Đàn t’rưng có thể học bằng đôi tay, nhưng muốn tiếng đàn chạm đến lòng người thì phải có tình yêu với nó”, chị Y Rum chia sẻ.

Chị Y Rum tâm huyết truyền dạy kỹ thuật đánh đàn t'rưng cho thế hệ trẻ.

Nói rồi, chị Y Rum khẽ nâng đôi dùi. Giai điệu dân ca Ba Na “Ru em” chậm rãi ngân lên. Từng âm thanh mộc mạc, trong trẻo như làm dịu những ồn ào phố thị, gợi về vòm cây, khoảng trời và nhịp sống bình yên của người Ba Na thuở trước.

Trong tiếng đàn ấy, chị Y Rum không chỉ gửi gắm tình yêu với âm nhạc dân tộc, mà còn trao gửi một phần ký ức, văn hóa của quê hương.

Bài, ảnh: AN KHANG